Zemsta wyobraźni

ISBN: 9788381968119
Autor: Jerzy Franczak
Rodzaj oprawy: Twarda
Liczba stron: 416
Wydawca: Państwowy Instytut Wydawniczy

Książka zawdzięcza swój tytuł słynnej frazie z Manifestu surrealistycznego Andr Bretona, służącej tutaj zresztą za motto: Droga wyobraźnio, najbardziej w tobie kocham to, że nie przebaczasz. W stulecie pierwszej publikacji manifestu (1924) autor podejmuje rozważania nad dziedzictwem nadrealizmu teorii estetycznej zorientowanej wokół kategorii wyobraźni oraz awangardowej praktyki eksplorowania podświadomości, snu i rozmaitych stanów wtórych, technik automatyzmu, badania przypadku obiektywnego i prowokowania konwulsyjnego piękna. Nie jest to jednak opowieść o nadrealizmie, ten ostatni stanowi tylko punkt odniesienia; maksymalistyczny program stworzenia nowej wrażliwości i zrewolucjonizowania całokształtu życia poniósł fiasko. W pewnym sensie musiał je ponieść po prostu podzielił los innych estetyczno-politycznych utopii Wielkiej Awangardy. Ale jego bankructwo sprowokowała też przyspieszająca historia, która postanowiła przelicytować pomysły najśmielszych fantastów, zwłaszcza w dziedzinach fuzji różnych porządków, groteski i makabry. Od epoki pieców, poprzez erę lotów kosmicznych i wyścigu zbrojeń, po czasy rewolucji cyfrowej wyobraźnia spychana była na pozycje obronne. Odzyskiwała swoje prawa w literaturze, przybierając najróżniejsze kształty i służąc najrozmaitszym celom. Pierwsza część książki zawiera szkice o pisarzach i pisarkach wprawiających w ruch pracę nieskrępowanej fantazji, a przy tym szukających dystansu do nadrealistycznej ortodoksji. Są wśród nich twórcy luźno związani z ruchem, ale podążający osobną ścieżką (Michel Leiris, Leonora Carrington, Henri Michaux), budujący własną propozycję estetyczną w kontrze wobec jego programu (Roland Topor, Georges Perec) oraz ci opracowujący poza horyzontem nakreślonym przez Bretona kluczowe dla niego problemy, takie jak bunt i zaangażowanie (Albert Camus) czy przygodność i absurd (Eugene Ionesco). Tę galerię postaci zamykają autorki i autorzy przełomu wieków, którzy zaprzęgają wyobraźnię do krytycznej pracy nakierowanej na zbadanie szaleństwa (David Vann), frenetycznej konsumpcji (Marie Darrieussecq) i nowych form duchowości (Emmanuel Carrere). Część drugą otwierają inspirowane Słownikiem miejsc wyobrażonych Alberto Manguela dywagacje o imaginacyjnych podróżach i nieistniejących krainach. Z tych rozważań wywodzą się refleksje nad różnymi postaciami nowoczesnej utopii i dystopii (Herbert George Wells, George Orwell, Stanisław Lem, Margaret Atwood) oraz nad współczesnymi fantazjami o zmierzchu Zachodu (Michel Houellebecq, Boualem Sansal). Osobne miejsce zajmuje problematyka kultury nuklearnej i późnonowoczesnego katastrofizmu oraz postapokaliptycznych wizji końca świata (Inger Christensen, Richard Matheson, Cormac McCarthy, Dmitrij Głuchowski), aktualizująca się w zadziwiający sposób pod postacią współczesnej powieści wojennej (Serhij Żadan). Ta ostatnia podpowiada niepokojącą pointę dla podjętych w książce rozważań: koncept surrealizmu i odpowiadający mu typ wyobraźni zrodziły się w księżycowym krajobrazie okopów Wielkiej Wojny, aby powrócić sto lat później w spowitym wojenną mgłą Donbasie. Jaki jest główny temat książki "Zemsta wyobraźni"? Książka "Zemsta wyobraźni" koncentruje się na dziedzictwie nadrealizmu, a zwłaszcza na roli wyobraźni w literaturze i jej ewolucji na przestrzeni stu lat od publikacji Manifestu surrealistycznego. Autor analizuje, jak wyobraźnia, mimo fiaska maksymalistycznych programów nadrealistycznych, odzyskiwała swoje prawa w twórczości literackiej. Przedstawia różnorodne sposoby, w jakie pisarze wykorzystywali fantazję do badania ludzkich doświadczeń i problemów. Książka nie jest jednak wyłącznie opowieścią o nadrealizmie, lecz punktem odniesienia do szerszych refleksji nad kondycją wyobraźni w obliczu przyspieszającej historii, która często przewyższa nawet najśmielsze wizje. To pogłębiona analiza wpływu i przemian wyobraźni w kontekście estetyki i awangardowej praktyki. Skąd pochodzi tytuł książki "Zemsta wyobraźni"? Tytuł książki "Zemsta wyobraźni" pochodzi ze słynnej frazy z Manifestu surrealistycznego André Bretona, która brzmi: "Droga wyobraźnio, najbardziej w tobie kocham to, że nie przebaczasz". Ta sentencja służy również jako motto całej publikacji, nadając jej kontekst i kierunek ideowy. Nawiązuje do stulecia pierwszej publikacji manifestu, podkreślając trwałość i nieugiętość wyobraźni pomimo historycznych przemian i fiaska wielu estetyczno-politycznych utopii. Tytuł sugeruje zatem rolę wyobraźni jako potężnej siły, która nie poddaje się ograniczeniom i zawsze odzyskuje swoje prawa, nawet w obliczu najtrudniejszych wyzwań. Jest to hołd dla jej nieugiętej natury. Jacy pisarze są omawiani w pierwszej części książki "Zemsta wyobraźni"? Pierwsza część książki "Zemsta wyobraźni" zawiera szkice poświęcone pisarzom i pisarkom, którzy swobodnie posługiwali się fantazją, często jednocześnie dystansując się od ortodoksji nadrealistycznej. Wśród nich znajdują się twórcy luźno związani z ruchem, tacy jak Michel Leiris, Leonora Carrington i Henri Michaux, a także ci, którzy budowali własne propozycje estetyczne w kontrze do jego programu, jak Roland Topor i Georges Perec. Autor omawia również postacie, które poza horyzontem Bretona poruszały kluczowe problemy, m.in. bunt i zaangażowanie (Albert Camus) czy przygodność i absurd (Eugene Ionesco). Galerię postaci zamykają autorki i autorzy przełomu wieków, którzy zaprzęgają wyobraźnię do krytycznej pracy, badając szaleństwo (David Vann), frenetyczną konsumpcję (Marie Darrieussecq) i nowe formy duchowości (Emmanuel Carr?re). Co jest przedmiotem analizy w drugiej części publikacji? Druga część "Zemsty wyobraźni" rozpoczyna się od rozważań o imaginacyjnych podróżach i nieistniejących krainach, inspirowanych Słownikiem miejsc wyobrażonych Alberto Manguela. Z tych dywagacji wywodzą się refleksje nad różnymi postaciami nowoczesnej utopii i dystopii, prezentowanymi przez autorów takich jak Herbert George Wells, George Orwell, Stanisław Lem czy Margaret Atwood. Osobne miejsce zajmuje problematyka kultury nuklearnej i późnonowoczesnego katastrofizmu, ukazująca, jak współczesne lęki kształtują fantazje. Autor analizuje także postapokaliptyczne wizje końca świata (Inger Christensen, Richard Matheson, Cormac McCarthy, Dmitrij Głuchowski), które aktualizują się w zadziwiający sposób pod postacią współczesnej powieści wojennej, czego przykładem jest twórczość Serhija Żadana. To przekrojowa analiza wyobraźni w kontekście zagrożeń cywilizacyjnych. Jaka jest niepokojąca puenta, którą książka proponuje w związku z surrealizmem i historią? Książka "Zemsta wyobraźni" podsuwa niepokojącą pointę dla swoich rozważań, łącząc powstanie konceptu surrealizmu z historycznym kontekstem Wielkiej Wojny. Zauważa, że ten typ wyobraźni i odpowiadająca mu wrażliwość zrodziły się w "księżycowym krajobrazie okopów" tego globalnego konfliktu. Co więcej, autor podpowiada, że sto lat później, ta sama wrażliwość i tematyka powracają w spowitym wojenną mgłą Donbasie, co stanowi zaskakującą i aktualną refleksję nad cyklicznością historycznych wydarzeń. Ta konkluzja podkreśla trwałość pewnych problemów ludzkości i zdolność wyobraźni do powrotu w obliczu ekstremalnych doświadczeń i tragicznych wydarzeń, zamykając w ten sposób krąg rozważań. Jest to mocne i poruszające spostrzeżenie, które zmusza do refleksji nad historią.